Tăng cường kế hoạch sẵn sàng ứng phó
Từ năm 2013, nguồn hỗ trợ từ Chương trình Khung chuẩn bị ứng phó Đại dịch Cúm (PIP PC) đã đóng vai trò then chốt trong việc giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống sẵn sàng ứng phó toàn diện, linh hoạt và có tính điều phối cao.
Một trong những dấu mốc quan trọng là việc xây dựng và liên tục cập nhật Kế hoạch Chuẩn bị và Ứng phó Đại dịch Cúm (PPRP), cùng với kế hoạch triển khai vắc xin cúm trên quy mô toàn quốc. Dù được thiết kế ban đầu cho cúm, PPRP đã nhanh chóng chứng minh giá trị thực tiễn khi trở thành nền tảng chiến lược giúp Việt Nam ứng phó hiệu quả với đại dịch COVID-19.
Đến năm 2023, kế hoạch này tiếp tục được hoàn thiện dựa trên những bài học kinh nghiệm quý báu từ thực tiễn chống dịch.
Nâng cao năng lực xét nghiệm và đóng góp cho hệ thống toàn cầu
Nhờ sự đầu tư từ PIP PC, năng lực xét nghiệm của bốn Viện khu vực – trong đó có hai Trung tâm Cúm Quốc gia – đã được nâng lên rõ rệt. Các lĩnh vực then chốt như phân lập virus, chẩn đoán sinh học phân tử và giải trình tự gen thế hệ mới được tăng cường, giúp Việt Nam chủ động hơn trong việc phát hiện, phân tích và báo cáo các tác nhân gây bệnh đường hô hấp.
Trong bối cảnh đại dịch COVID-19, những năng lực này đã được triển khai nhanh chóng để phục vụ xét nghiệm và giải trình tự SARS-CoV-2, góp phần quan trọng vào công tác giám sát biến thể và hỗ trợ ra quyết định kịp thời, không chỉ trong nước mà còn trên quy mô toàn cầu.
“Thông qua nguồn hỗ trợ từ Chương trình Khung chuẩn bị ứng phó Đại dịch Cúm, các Trung tâm Cúm Quốc gia của Việt Nam đã được tăng cường đáng kể năng lực xét nghiệm, qua đó góp phần củng cố mạnh mẽ công tác chuẩn bị ứng phó với đại dịch cúm. Những hệ thống được nâng cấp này cũng cho phép Việt Nam nhanh chóng triển khai các hoạt động xét nghiệm đối với SARS-CoV-2 trong suốt thời kỳ đại dịch”,
TS. Hoàng Vũ Mai Phương, Giám đốc Trung tâm Cúm Quốc gia, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, và TS. Cao Minh Thắng, Giám đốc Trung tâm Cúm Quốc gia, Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Y tế Việt Nam, cho biết.
BS. Đỗ Thị Hồng Hiên của Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam đang tiến hành đánh giá sau hoạt động ứng phó với đại dịch COVID-19, phản ánh sự sẵn sàng đáp ứng dịch bệnh của Việt Nam sau nhiều năm thực hiện Chương trình PIP PC
Giám sát tích hợp – chìa khóa phát hiện sớm và ứng phó hiệu quả
Chương trình PIP cũng tạo động lực thúc đẩy việc hoàn thiện hệ thống giám sát hội chứng cúm (ILI) và nhiễm trùng hô hấp cấp tính nặng (SARI). Việc nâng cao chất lượng lấy mẫu, quản lý dữ liệu và cơ chế báo cáo đã giúp Việt Nam tăng cường khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và triển khai biện pháp ứng phó kịp thời.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa các tuyến – từ trung ương đến địa phương – giữa các viện Pasteur, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Trung tâm kiểm soát bệnh tật các tỉnh, bệnh viện và phòng xét nghiệm đã góp phần nâng cao vai trò của Việt Nam trong các mạng lưới giám sát toàn cầu như GISRS và chia sẻ dữ liệu với các hệ thống của Tổ chức Y tế Thế giới.
Đáng chú ý, hệ thống giám sát tích hợp đối với cúm, SARS-CoV-2 và các virus hô hấp khác đã được thể chế hóa trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2026–2035, tạo nền tảng bền vững cho việc phát hiện sớm và kiểm soát dịch bệnh ngay từ cộng đồng.
Tăng cường đánh giá nguy cơ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng
Việt Nam cũng đã có những bước tiến đáng kể trong việc đánh giá và ứng phó với các nguy cơ cúm lây truyền từ động vật sang người. Là một trong những quốc gia tiên phong áp dụng công cụ Đánh giá Nguy cơ (JRA) từ năm 2019, Việt Nam đã vận dụng hiệu quả công cụ này trong nhiều tình huống dịch tễ liên quan đến cả y tế và thú y.
Trong năm 2024, các đánh giá liên ngành được triển khai bài bản đã hỗ trợ phản ứng nhanh trước hai sự kiện cúm gia cầm, cho thấy năng lực phối hợp hiệu quả giữa các Bộ, ngành và củng cố đáng kể hệ thống phòng chống dịch.
Nền tảng vững chắc cho dịch bệnh trong tương lai
Đến nay, hệ thống chuẩn bị ứng phó của Việt Nam đã phát triển theo hướng kết nối chặt chẽ hơn, năng lực cao hơn và tính bền vững được củng cố rõ rệt. Lãnh đạo quốc gia nhấn mạnh rằng tiến trình phát triển kinh tế – xã hội luôn song hành với việc tăng cường năng lực an ninh y tế, trong đó có sự đóng góp quan trọng của PIP.
“Giai đoạn phát triển mạnh mẽ hiện nay của Việt Nam trên nhiều phương diện không chỉ phản ánh quá trình chuyển đổi kinh tế – xã hội nhanh chóng, mà còn cho thấy sự đầu tư có trọng tâm trong việc nâng cao năng lực an ninh y tế quốc gia, bao gồm cả năng lực sẵn sàng ứng phó với đại dịch cúm. Chúng tôi trân trọng sự hỗ trợ bền bỉ qua các năm của Chương trình Khung chuẩn bị ứng phó Đại dịch Cúm của Tổ chức Y tế Thế giới, nguồn lực đã giúp Việt Nam tiếp tục xây dựng và phát triển năng lực hệ thống y tế”,
TS. Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế Việt Nam, cho biết.
Thông qua hợp tác sâu rộng với Tổ chức Y tế Thế giới và các đối tác quốc tế, Việt Nam không chỉ nâng cao năng lực nội tại mà còn từng bước khẳng định vai trò là một điểm sáng trong khu vực về chuẩn bị và ứng phó đại dịch – minh chứng cho hiệu quả của hơn một thập kỷ đầu tư chiến lược và bền bỉ.