GIỚI THIỆU CHƯƠNG TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG TẠI VIỆT NAM

1. Lịch sử phát triển

Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) bắt đầu được triển khai ở Việt Nam từ năm 1981 với sự hỗ trợ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF). Sau một thời gian thí điểm, chương trình từng bước được mở rộng dần cả về địa bàn và đối tượng tiêm chủng, từ năm 1985 tới nay toàn bộ trẻ em đối tượng trên toàn quốc đã có cơ hội được tiếp cận với chương trình TCMR. Đến nay, Chương trình đã triển khai thành công vắc xin phòng 11 bệnh truyền nhiễm phổ biến, nguy hiểm cho trẻ em và phụ nữ có thai. Chương trình TCMR được triển khai qua các giai đoạn:

Năm 1981 – 1984: Giai đoạn thí điểm

Năm1985 -1990:  Giai đoạn mở rộng dịch vụ tiêm chủng trong cả nước

Năm 1991-1995: Giai đoạn xóa xã trắng về TCMR

Từ năm 1996 – đến nay: Giai đoạn duy trì và nâng cao chất lượng Chương trình TCMR

Thành tựu Chương trình TCMR

Tăng độ bao phủ vắc xin của chương trình

Chương trình Tiêm chủng mở rộng bắt đầu triển khai ở Việt Nam từ năm 1981-1982. Địa bàn triển khai TCMR đã tăng dần bao phủ trên toàn quốc, bao gồm tăng số tỉnh, số huyện và số xã trên phạm vi toàn quốc. Từ giai đoạn đầu sau khi triển khai thí điểm chỉ khoảng 50% các địa phương triển khai tiêm chủng, đến năm 1995, đã có 100% số xã trên toàn quốc triển khai dịch vụ TCMR thường xuyên hàng tháng.

Hoạt động TCMR được triển khai đến tận các xã, ấp, bản, buôn vùng sâu, vùng xa, vùng miền núi cao, hải đảo xa xôi. Đây là nỗ lực rất lớn của chương trình TCMR, trong bối cảnh giai đoạn đầu mới triển khai dịch vụ tiêm chủng còn gặp nhiều khó khăn về đường giao thông, cơ sở y tế, điện lưới,…

Tăng tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em dưới 1 tuổi trên phạm vi toàn quốc

Tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em dưới 1 tuổi tăng lên theo các năm và duy trì ở mức cao trên 90% trong nhiều năm từ năm 1995. Kể từ năm 1994, sau khi 100% số xã/phường trên toàn quốc đã được bao phủ chương trình TCMR, tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá kết quả của chương trình.

Đạt và duy trì thành quả thanh toán, loại trừ, khống chế một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm

Năm 2000, Việt Nam được Tổ chức Y tế Thế giới WHO công nhận thanh toán bệnh bại liệt. Năm 2005, WHO khu vực Tây Thái Bình Dương  công nhận Việt Nam đã loại trừ uốn ván sơ sinh trên phạm vi toàn quốc.

Qua nhiều năm triển khai nhờ đạt tỷ lệ cao các các vắc xin trong TCMR nên tỷ lệ mắc bệnh của nhiều bệnh truyền nhiễm có vắc xin trong chương trình TCMR đã giảm rõ rệt, từ hàng chục đến hàng trăm lần như bạch hầu, ho gà, sởi,…

Trang bị Hệ thống dây chuyền lạnh tại các tuyến, đảm bảo chất lượng vắc xin

Trong nhiều năm triển khai, Chương trình TCMR Việt Nam đã chú trọng đầu tư và tăng cường hệ thống dây chuyền lạnh, coi đây là yếu tố then chốt đảm bảo chất lượng vắc xin từ khâu tiếp nhận đến khi sử dụng để tiêm chủng. Hệ thống dây chuyền lạnh đã được đầu tư trang bị và mở rộng ở tất cả các tuyến từ tuyến Quốc gia đến các trạm y tế xã. Các thiết bị dây chuyền lạnh được trang bị như kho lạnh (tuyến quốc gia, tuyến tỉnh), tủ lạnh, hòm lạnh, phích vắc xin và các thiết bị theo dõi nhiệt độ. Trong giai đoạn 2020 đến nay, hàng nghìn thiết bị dây chuyền lạnh bảo quản đạt tiêu chuẩn tiền thẩm định của WHO (tủ lạnh TCW4000AC, HBC80,…) và các thiết bị theo dõi nhiệt độ hiện đại (như FrideTag, Freezer Tag,…) được trang bị cho các tuyến.

Triển khai các vắc xin mới trong TCMR

Từ những năm đầu triển khai chương trình chỉ có 6 loại vắc xin cơ bản được triển khai, sau chương trình đã từng bước triển khai thêm nhiều vắc xin mới phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và đến nay đã triển khai được vắc xin phòng 11 bệnh. Trong thời gian tới đây, một số vắc xin mới sẽ được triển khai thêm trong chương trình TCMR là vắc xin phòng bệnh do phế cầu, bệnh do vi rút HPV và cúm theo Nghị quyết số 104/NQ-CP của Chính phủ về Lộ trình tăng số lượng vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2021 – 2030.

Việc đưa thêm vắc xin mới vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng giúp mở rộng phạm vi phòng bệnh và bảo vệ người dân, đặc biệt là trẻ em. Qua đó, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, đồng thời tăng cường miễn dịch cộng đồng và nâng cao năng lực phòng, chống dịch.

Sơ đồ hệ thống Tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam hiện nay