Kiểm soát bệnh không lây nhiễm

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

1. GIỚI THIỆU

Việt Nam là một trong những quốc gia hiện đang phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật kép. Các bệnh truyền nhiễm dù cơ bản đã được kiểm soát, nhưng sự xuất hiện của các bệnh dịch mới nổi và tái xuất hiện đã gây ra những khó khăn trong phòng chống dịch. Các bệnh không lây nhiễm (BKLN) như bệnh tim mạch, ung thư, bệnh phổi mạn tính và đái tháo đường có diễn biến phức tạp, gia tăng nhanh chóng và trở thành mối quan tâm, lo ngại của ngành y tế cũng như của toàn xã hội.

Để đáp ứng với sự thay đổi mô hình bệnh tật và nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, năm 2014, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương đã thành lập Phòng Kiểm soát Bệnh không lây nhiễm thuộc Khoa Sức khỏe cộng đồng và Chỉ đạo tuyến, ngay sau khi Bộ Y tế giao nhiệm vụ kiểm soát BKLN cho hệ thống Y tế dự phòng.

Nhiệm vụ kiểm soát BKLN ngày càng mở rộng cùng với sự gia tăng nhanh chóng của các BKLN, năm 2018, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương quyết định thành lập Khoa Kiểm soát Bệnh không lây nhiễm trên cơ sở phát triển từ Phòng Kiểm soát Bệnh không lây nhiễm thuộc Khoa Sức khỏe cộng đồng và Chỉ đạo tuyến theo Quyết định số 268/QĐ-VSDTTƯ ban hành ngày 22/03/2018. Khoa Kiểm soát Bệnh không lây nhiễm ra đời không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là sự lựa chọn chiến lược của Viện vì hoạt động kiểm soát BKLN trở thành một ưu tiên mới, thể hiện sự thích ứng kịp thời với sự thay đổi mô hình bệnh tật trong cộng đồng.

2. NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG

Giám sát bệnh không lây nhiễm

Ngay từ khi thành lập, Khoa Kiểm soát bệnh không lây nhiễm đã xác định sứ mệnh cốt lõi: dự phòng, quản lý, giám sát và nghiên cứu khoa học cũng như tư vấn xây dựng chính sách về kiểm soát BKLN. Trong đó, giám sát bệnh không lây nhiễm được coi là bản lề mở cánh cửa dự phòng và kiểm soát BKLN ở nước ta. Trong những năm qua, Khoa đã cùng với Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam xây dựng hệ thống giám sát BKLN từ cấp xã, tỉnh, tập trung vào các lĩnh vực: giám sát các yếu tố nguy cơ của BKLN, giám sát tử vong do BKLN, giám sát đáp ứng của hệ thống y tế đối với BKLN.

Khoa KSBKLN (trước đây là Phòng Kiểm soát BKLN) đã tích cực cùng với Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam lập kế hoạch và trực tiếp tham gia 02 cuộc điều tra quốc gia về yếu tố nguy cơ BKLN năm 2015 và 2021. Trong những năm qua Khoa đã xây dựng tài liệu, bài giảng về giám sát BKLN đồng thời trực tiếp hướng dẫn, tập huấn, cầm tay chỉ việc cho các cán bộ thuộc hệ thống y tế dự phòng

Quản lý bệnh không lây nhiễm

Đối với hệ thống y tế dự phòng, nhiệm vụ kiểm soát BKLN là một nhiệm vụ mới và phức tạp. Trong bối cảnh đó, Khoa Kiểm soát Bệnh không lây nhiễm đã xây dựng các hướng dẫn chuyên môn, các mô hình can thiệp và nâng cao năng lực cho các đơn vị trong hệ thống y tế dự phòng các tuyến về kiểm soát BKLN. Hàng năm, hàng nghìn cán bộ tuyến tỉnh – huyện – xã đã được tập huấn về dự phòng, quản lý và giám sát BKLN. Đây là đóng góp thiết thực, góp phần chuẩn hóa năng lực cho hệ thống y tế dự phòng.

Bên cạnh đó, Khoa đã góp phần không nhỏ vào việc phát triển hệ thống giám sát và thống kê báo cáo và từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu về BKLN. Đây là nội dung quan trọng, giúp thu thập dữ liệu về tình hình bệnh tật, yếu tố nguy cơ và hành vi sức khỏe, từ đó đưa ra các khuyến nghị chính sách phù hợp. Khoa cũng tham gia tư vấn Bộ Y tế trong việc xây dựng nhiều chính sách, văn bản hướng dẫn và quy trình kỹ thuật liên quan đến BKLN. Các đề xuất của khoa đã góp phần định hình Chiến lược, Kế hoạch quốc gia phòng chống BKLN. Trong lĩnh vực nghiên cứu, Khoa đã triển khai nhiều đề tài khoa học. Các kết quả nghiên cứu này đã được ứng dụng vào thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả trong kiểm soát BKLN tại cộng đồng. Với những nỗ lực trong thời gian qua, Khoa Kiểm soát Bệnh không lây nhiễm đã được Bộ Y tế, các đối tác, các đơn vị đánh giá cao và ghi nhận là đơn vị tiên phong của hệ thống Y tế dự phòng trong lĩnh vực này.

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

Bệnh không lây nhiễm luôn gắn liền với sức khỏe người cao tuổi. Do đó, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cũng là một trong những nhiệm vụ của Khoa. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm xã hội của đơn vị đối với sức khỏe cộng đồng.

Trong những năm gần đây, Khoa đã tích cực nghiên cứu, phát triển các hướng nghiên cứu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Hiện tại, Khoa đang phối hợp với Hội Thính học Việt Nam triển khai đề tài nghiên cứu cấp tỉnh “Nghiên cứu tình trạng suy giảm thính lực ở người cao tuổi trên địa bàn tỉnh Hải Dương và đề xuất một số biện pháp can thiệp”. Trong thời gian tới, Khoa sẽ tiếp tục triển khai các hoạt động sàng lọc, phát hiện bệnh và các vấn đề sức khỏe ở người cao tuổi, từ đó có định hướng chăm sóc, giảm nhẹ tác động đối với sức khỏe người cao tuổi.

3. THÀNH TỰU VÀ TẦM NHÌN

Mặc dù là một đơn vị còn rất “trẻ”, trong quá trình phát triển, Khoa Kiểm soát Bệnh không lây nhiễm đã đạt được nhiều thành tích đáng ghi nhận. Đơn vị đã 03 năm liền được công nhận là Tập thể lao động xuất sắc, được Bộ trưởng Bộ Y tế 02 lần tặng Bằng khen. Nhiều cá nhân trong Khoa được nhận Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh và được đề xuất nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ. Đây là sự ghi nhận cho nỗ lực không ngừng của tập thể cán bộ, đồng thời khẳng định vai trò tiên phong của đơn vị trong lĩnh vực mới mẻ nhưng vô cùng quan trọng này.

Trong tương lai, Khoa tiếp tục kiên định với sứ mệnh: i) là đơn vị đầu ngành với nhiệm vụ chính là nâng cao năng lực cho các đơn vị trong hệ thống Y tế dự phòng về dự phòng, quản lý và giám sát BKLN; ii) tăng cường hợp tác quốc tế và nghiên cứu khoa học về BKLN và yếu tố nguy cơ; iii) tư vấn cho Bộ Y tế về các chính sách, hướng dẫn về kiểm soát BKLN.